अर्थसूत्र

प्राचीन भारतीय आर्थिक विचारसरणीविषयी सर्वसाधारणपणे असा समज आढळतो की ती दैववादी, धार्मिक आणि इहवादी विचारांच्या मिश्रणातून विकसित झालेली आहे. तथापि, या विचारसंपदेचा सखोल अभ्यास केल्यास तिच्यातील व्यावहारिकता, दूरदृष्टी आणि समाजकल्याणाची व्यापक जाणीव स्पष्टपणे दिसून येते. ‘अर्थसूत्र’ हा ग्रंथ प्राचीन भारतीय आर्थिक विचारांच्या या समृद्ध परंपरेचा सर्वसमावेशक आढावा घेण्याचा प्रयत्न करतो.

या ग्रंथाचे प्रमुख उद्दिष्ट म्हणजे प्राचीन भारतीय विचारवंतांनी मांडलेल्या आर्थिक संकल्पना, तत्त्वे आणि आर्थिक वर्तनाविषयीचे आकलन यांचे अधिक स्पष्ट, वस्तुनिष्ठ आणि अभ्यासपूर्ण स्वरूप वाचकांसमोर ठेवणे. कौटिल्यपूर्व तसेच कौटिल्योत्तर कालखंडातील आर्थिक विचारांचे विविध पैलू उलगडत असताना हा ग्रंथ तत्कालीन समाजरचना, शासनव्यवस्था, व्यापार, संपत्तीचे व्यवस्थापन आणि लोककल्याण यांविषयीची दृष्टीही समजावून सांगतो.

आजच्या वेगवान आणि उपभोगकेंद्री आर्थिक जीवनशैलीमुळे निर्माण झालेल्या अनेक सामाजिक व आर्थिक आव्हानांच्या पार्श्वभूमीवर प्राचीन भारतीय आर्थिक विचारांचे पुनर्मूल्यांकन अधिक महत्त्वाचे ठरते. त्या काळातील सूत्ररूप ज्ञान आणि आधुनिक मानवी व्यवहार यांच्यातील संबंध शोधून देणारा, चिंतनाला चालना देणारा आणि अभ्यासकांसाठी उपयुक्त ठरणारा संदर्भग्रंथ म्हणजे ‘अर्थसूत्र’.